1. WIELKI BÓJ O SŁOWO BOŻE

Czym dla Państwa jest Biblia? Czy jest to książka, w której zdarzają się poprzeplatane mitami, godne uwagi życiowe rady od mądrych ludzi? Może to tylko publikacja o historycznym dla Żydów znaczeniu? A może uważacie Państwo, że Biblia to zmodyfikowane przez Żydów wcześniejsze sumeryjskie podania o anunnaki? A jeśli Biblia faktycznie jest tym, czym sama siebie nazywa – źródłem boskiego pouczenia?

Greckie słowo biblia jest liczbą mnogą od biblos, co znaczy księga, zwój (biblion, bibliaridion są zdrobnieniami od słowa biblos). Dziś „Biblia” kojarzy się już tylko z jedną księgą – Pismem Świętym. Faktycznie nie jest ona jedną księgą, ale zbiorem 66 ksiąg (39 Starego Testamentu [^1] i 27 Nowego Testamentu), napisanych przez 40 różnych autorów na przestrzeni 1300 lat. Do niektórych wydań dołączono także 7 ksiąg deuterokanonicznych (wtórnokanonicznych), lecz nie należą one do żydowskiego kanonu Starego Testamentu. Autorami Biblii byli królowie i książęta, poeci, myśliciele, prorocy, mężowie stanu, lekarze, a także pasterze i rybacy.

Dla chrześcijan, zgodnie ze słowami apostoła Pawła do Tymoteusza: „Całe Pismo przez Boga jest natchnione i pożyteczne do nauki, do wykrywania błędów, do poprawy, do wychowywania w sprawiedliwości, aby człowiek Boży był doskonały, do wszelkiego dobrego dzieła przygotowany” (2 Tm 3,16-17). Natchnione, ponieważ to Bóg pobudził wybranych przez siebie ludzi do spisania Jego przesłania. „A oznajmiam wam, bracia, że ewangelia, którą ja zwiastowałem, nie jest pochodzenia ludzkiego, albowiem nie otrzymałem jej od człowieka, ani mnie jej nie nauczono, lecz otrzymałem ją przez objawienie Jezusa Chrystusa” – informuje ap. Paweł w Liście do Galacjan (Ga 1,11-12).

Powinniśmy zatem chociażby ostrożnie zakładać, że Biblia to listy od Boga napisane do ludzi przez ludzi. Biblia dla chrześcijan jest Księgą Ksiąg, Słowem Bożym z dobrą nowiną – Ewangelią – o zbawieniu przez Jezusa Chrystusa.

Czym więc jest Biblia?

• Sprawozdaniem o Bożym postępowaniu z ludzkością (1 Kor 10,11).
• Księgą życia – zmieniającą życie. Źródłem wiedzy potrzebnej do zbawienia (2 Tm 3,16-17).
• Zawiera odpowiedź na egzystencjalne pytania człowieka: skąd się wziąłem i dokąd zmierzam. Odpowiedzi na to pytanie nie daje nauka (teoria ewolucji) ani też żadne inne księgi „objawione”.
• Daje zrozumienie sensu cierpienia.
• Jako jedyna księga przedstawia ideę odkupienia z łaski, za darmo. Nie trzeba sobie na to zasłużyć składaniem ofiar dla udobruchania bóstwa czy jakimkolwiek innym działaniem (J 3,16).
• Posiada Boży, nie ludzki autorytet (2 P 1,20-21).

Ktoś spyta: „Czy naprawdę myślisz, że przekonasz mnie do istnienia Boga, cytując mi jakąś religijną książkę?”. Rzeczywiście, żadna książka nie może sama o sobie zaświadczyć. Tyle że Biblia może, bo Bóg w niej objawiony nie jest jakąś filozofią czy ideologią. Bóg jest osobą, która chce dać się nam poznać. Sprawdź to proszę, sceptyczny czytelniku.

• Metoda szkiełka i oka. Zastosuj jakąś zasadę biblijną (np. złotą regułę Nowego Testamentu: „Czyń to, co chcesz, aby tobie czyniono”) i wypróbuj, jak działa. Zbadaj, jak ona sprawdzała się w życiu innych ludzi.
• Dowód nie wprost. Jest to sposób dowodzenia twierdzeń przez wykazanie sprzeczności między zaprzeczeniem dowodzonej tezy a przyjętymi założeniami. Konkretnie: zbadaj, do czego prowadzi zanegowanie jakiejś biblijnej prawdy.
• Metoda historyczna. Biblia to wiarygodne źródło historyczne, potwierdzone przez badania archeologiczne. Narodziny Chrystusa były przełomowym wydarzeniem, co uznano, wprowadzając nową „naszą erę”. Według współczesnych rankingów Jezus jest tą osobą, która miała największy wpływ na dzieje świata.
• Powszechność Biblii. Żaden starożytny rękopis nie został do dziś tak wiernie zachowany w takiej ilości kopii, pomimo że czyniono wszelkie próby, aby nie był on upowszechniany. Czy to nie jest zastanawiające, że starożytne pisma stosunkowo niewielkiego narodu stały się znane i wciąż żywe na całym świecie?
• Spójność. Ponad 40 autorów różniących się wykształceniem, pochodzeniem, doświadczeniem życiowym, którzy pisali swoje księgi na przestrzeni wielu wieków (od XIII w. p.n.e.), stworzyło jednorodną narrację. Głównym motywem, przewijającym się przez wszystkie księgi Biblii – od Księgi Rodzaju po Apokalipsę – jest wielki bój pomiędzy dobrem i złem, pomiędzy Bogiem i szatanem, a planeta Ziemia oraz serca jej mieszkańców są areną tego kosmicznego boju. Nie jest trudno zauważyć, że bój taki jest osnową rzeczywistości, w której żyjemy, nawet jeśli do końca tego nie rozumiemy. Świat wygląda jak pole bitwy, bo jest polem bitwy. Obrazowo taki stan rzeczy pokazano w sadze George’a Lucasa Gwiezdne wojny. Prawdopodobnie nikt z ludzi nie jest w stanie wyobrazić sobie wspanialszego finału tej wojny od tego, że Bóg, Władca i Stwórca wszechświata, cierpiał i umarł, aby uratować człowieka od wiecznej śmierci. Czy jest człowiek, który nie pragnąłby żyć wiecznie?
• Obiektywność. Autorzy ksiąg często przedstawiali siebie w niekorzystnym świetle, co nie pasuje do ludzkiej mentalności. Dlaczego nie liczyli się z własnym prestiżem ani z opinią władz? Mówi się, że inteligentny człowiek uczy się na własnych błędach, ale człowiek mądry uczy się na błędach innych ludzi. Może dlatego Biblia jest tak pełna opisów ludzkich błędów i ich konsekwencji?
• Świadectwo życia. W przeszłości ludzie pomimo prześladowań trzymali się Słowa Bożego, choć w zamian doznawali szyderstw i cierpienia. Świadczy o tym także wiele pozabiblijnych źródeł historycznych.
• Test prawdopodobieństwa. Proroctwa, które wypełniają się z zadziwiającą precyzją (Iz 46,9-10; J 14,29). W Biblii jest około 2500 proroctw, z których około 2000 już się wypełniło, i to bezbłędnie, co do joty. Szczegółowość proroctw jest imponująca. Każdy matematyk przyzna, że o ile jest możliwe przypadkowe spełnienie się każdego z tych proroctw oddzielnie, o tyle nie jest możliwym, aby wszystkie te proroctwa mogły wypełnić się razem. Ponieważ większość z nich jest wzajemnie niezależnych, prawdopodobieństwo ich równoczesnego przypadkowego spełnienia jest mniejsze niż jeden do 10^2000! A zatem proroctwa te musiały zostać spisane po zaistniałych wydarzeniach (są zapisem kronikarskim) – sugerują sceptyczni naukowcy. Odkrycie z Qumran obaliło tę tezę.

Wystawa historii Biblii pomoże Ci, drogi czytelniku, znaleźć odpowiedzi na poruszone wyżej kwestie. To nie jest zwykła wystawa. To historia świata od jego stworzenia. Zauważ, jak w tej historii wielką rolę odgrywało i odgrywa Słowo Boga. Jest ono albo przedmiotem uwielbienia, albo narzędziem służącym do manipulacji. O żadną inną książkę w historii Ziemi nie toczy się taki zażarty bój. Bóg podarował ją ludziom, aby oświetlała im powrotną drogę do Raju. Podarował nam księgę ukazującą sens naszej ziemskiej pielgrzymki. Jednak są siły ciemności, którym nie jest to na rękę. Śledząc historię Biblii, poznacie Państwo przebieg tego boju, jego strony oraz metody, jakimi się one posługują. Poznacie bohaterów, którzy wciągnięci przez studiowanie Słowa Bożego zmieniają swe życie, całkowicie powierzając je Bogu. Bój o Słowo Boże to nie tylko historia – to teraźniejszość. Siły ciemności stosują podobne, sprawdzone przez wieki metody. Poznajmy je i uczmy się, jak nie dać się odwieść od drogi Jezusa, prowadzącej do wąskiej bramy. Jedynej drogi.

2. ZANIM ZAPISANO PIERWSZE SŁOWO

Począwszy od Adama, Słowo od Pana przekazywane było ustnie. Adam, który żył 930 lat, opowiadał o raju i o stworzeniu Ziemi swoim dzieciom, wnukom, prawnukom i kolejnym potomkom. Jednym z tych potomków był Metuszelach (969 lat), dziadek Noego (950 lat). Jeden z synów Noego – Sem (po potopie mógł być nazwany Melchisedekiem [^3]), który przeżył 600 lat, mógł opowiadać usłyszane od przodków dzieje świata, a z własnego doświadczenia – o świecie przedpotopowym, także i Abramowi.

Jednak podczas 400-letniego pobytu Hebrajczyków w Egipcie, pod presją lokalnych wierzeń i religii, ich ustna tradycja mogła się istotnie zatrzeć. Bóg uznał za potrzebne spisanie Jego przekazu do ludzi. Sam osobiście, swoim palcem, napisał pierwsze słowa – Dekalog – na kamiennych tablicach z Góry Synaj. Potem powołał Mojżesza do kontynuacji tego zadania.

Chęć utrwalania idei i wydarzeń od zawsze poruszała człowieka. Około 3500 r. p.n.e. w sumeryjskim mieście Ur (Irak) powstało pismo piktograficzne (obrazkowe). Egipskie hieroglify istniały już około 3000 r. p.n.e. Odkrycie Kamienia z Rosetty (ok. 114x72x28 cm) umożliwiło w 1799 roku Francuzowi Champollionowi rozszyfrowanie hieroglifów. Dwujęzyczna inskrypcja (zapisana w trzech systemach pisma – po egipsku hieroglifami i pismem demotycznym oraz po grecku) pochodzi z 196 r. p.n.e. Pismo demotyczne (pismo ludowe, codziennego użytku) stosowane było także w Egipcie od VII w. p.n.e. do szybkiego zapisu tekstów prawniczych, literackich, naukowych. Wyparło ono stosowane wcześniej pismo hieratyczne (uproszczone hieroglify). Same zaś hieroglify były zbyt skomplikowane do użytku powszechnego i używano ich jedynie do tekstów świętych.

Około 2900 r. p.n.e. Sumerowie opracowali pismo klinowe, które zostało przyjęte przez inne ludy i było używane przez ponad 1200 lat. Pochodzenie tego pisma przypisuje się legendarnemu królowi o imieniu Sargon, władającemu w imperium, którego stolicą było tajemnicze miasto Akad. Tabliczka gliniana była w tym czasie najważniejszym materiałem piśmienniczym. Znaki były odciskane w miękkiej glinie za pomocą spiczastej części trzciny i utwardzane przez wypalanie. W muzeach i na uniwersytetach całego świata znajduje się około pół miliona glinianych tabliczek z pismem klinowym. Najstarsze datuje się na trzecie tysiąclecie przed Chrystusem. Większość z nich nie została dotychczas odczytana.

Około 1800 r. p.n.e. w Fenicji opracowano alfabet. Składał się on z 22 liter – tylko ze spółgłosek. Alfabet szybko znalazł szerokie zastosowanie w regionie śródziemnomorskim. Dotarł także do Grecji, gdzie po uzupełnieniu samogłoskami stał się podstawą używanego do dziś alfabetu łacińskiego. Najstarsze zachowane słowa zapisane alfabetem fenickim znaleziono w 2017 roku, wyryte na małym grzebieniu z kości słoniowej. Tekst zawiera „klątwę” skierowaną przeciwko wszom. Na grzebieniu jest 17 fenickich liter. Tworzą one siedem słów w języku kananejskim, które składają się na zdanie: „Niech ten kieł wykorzeni wszy z włosów i brody”. Napis datowany jest na XVII w. p.n.e. Artefakt odkopano w Lachisz, starożytnym mieście kananejskim, leżącym ok. 40 km od Jerozolimy.

Najstarszy znany zapis pełnego alfabetu hebrajskiego zawiera odkryty w lipcu 2005 roku Kamień z Tel Zajit. Ma on wymiary ok. 37,5×27×15,7 cm. Zawiera inskrypcję datowaną na X wiek p.n.e. (zgodnie z biblijną chronologią przypadający na okres panowania króla Salomona). Inskrypcja ta stanowi ważny element w debacie dotyczącej historii regionu oraz umiejętności czytania i pisania na Bliskim Wschodzie w X wieku p.n.e. Alfabet hebrajski składa się z 22 liter. Jest to alfabet spółgłoskowy, co znaczy, że wszystkie 22 litery w alfabecie hebrajskim są spółgłoskami. Cztery z nich mogą jednak występować w roli samogłosek (alef, he, waw, jod). Pięć liter (kaf, mem, nun, pe, cade) przyjmuje na końcu wyrazu inną graficznie formę, tzw. formę końcową. Nie rozróżnia się liter wielkich i małych. Kierunek pisma: od prawej do lewej. Język hebrajski przejął ten rodzaj pisma między IV a II w. p.n.e. (w miejsce wcześniej używanego alfabetu paleohebrajskiego, będącego odmianą fenickiego).

3. TEKSTY POZABIBLIJNE POTWIERDZAJĄCE WYDARZENIA OPISANE W BIBLII

Biblia góruje nad mitami starodawnych ludów, gdyż podaje bardziej logiczne i kompleksowe wytłumaczenie wielu historycznie potwierdzonych faktów. Ludzie i miejsca, o których wspomina Biblia, naprawdę istniały! Imiona i nazwy miejsc wymienione w Biblii są prawdziwe. Wydarzenia opisane w Biblii to nie mity – mają one archeologiczne potwierdzenie.

Enuma elisz – Babiloński poemat o stworzeniu świata Napisany w języku akadyjskim, nazwany tak od rozpoczynających go słów, które znaczą „Gdy w górze…”. Pierwotny tekst tego eposu pochodzi prawdopodobnie z końca II tysiąclecia p.n.e. Epos został napisany na siedmiu glinianych tabliczkach. Kosmogonia babilońska zaczyna się od walki bogów, z której zwycięzcą zostaje Marduk (tablice I–IV). Tablica V mówi o stworzeniu nieba i ziemi. W tablicy VI czytamy: Marduk postanowił stworzyć człowieka. Podzielił się swoim pomysłem z Ea. Uzyskał zgodę bogów na złożenie ofiary z Kingu, z którego krwi Ea stworzył pierwszych ludzi i przykazał im służyć bogom. Jako wyraz wdzięczności bogowie wznieśli Mardukowi świątynię w Babilonie – E-sagilę. Po ukończeniu prac urządzili ucztę, podczas której na niebie ustanowili łuk Marduka. Anszar, Lahmu i Lahamu nadali Mardukowi trzy imiona i nakazali innym bogom uczynić to samo. Bogowie śpiewali Mardukowi hymn, w którym wymienili 50 nadanych mu imion – to treść tablicy VII. Tak więc sensem istnienia człowieka jest służyć panteonowi bogów z Mardukiem na czele, który rządzi całym światem. Niektóre fragmenty babilońskiego mitu o powstaniu świata wykazują podobieństwo do mitów kosmologicznych pozostałych starożytnych ludów, w tym między innymi do Księgi Rodzaju. Np. biblijny opis przejścia przez Morze Czerwone jest interpretowany jako kolejne nawiązanie do walki Jahwe z morskim smokiem (Lewiatanem), co ma być reminiscencją walki Marduka z Tiamat.

Sumeryjska Lista Królów (ok. 2000 p.n.e.) Opisuje ośmiu władców o „boskim pochodzeniu”, którzy przez 241 200 lat panowali nad pięcioma miastami Sumeru. Rządy te trwały aż do wielkiego Potopu. Można dostrzec różne analogie „Sumeryjskiej Listy Królów” z 5. rozdziałem Księgi Rodzaju. Ubara-Tutu wydaje się być odpowiednikiem Matuzalema – obaj umierają w roku Potopu. Ojciec Ubara-Tutu, Enmen-durana, to z kolei postać często porównywana do Henocha, który wszedł do nieba, nie umierając. Ponadto w obu tych przekazach czas życia ludzi przed potopem jest znacznie dłuższy niż po potopie. Biblijne teksty, w przeciwieństwie do sumeryjskich, w żadnym miejscu nie nadają ludziom godności bóstw.

Epos o Gilgameszu (II tysiąclecie) Opisuje poszukiwanie przez legendarnego Gilgamesza, władcę sumeryjskiego miasta Unug (akadyjskie Uruk), tajemnicy nieśmiertelności. Najwcześniejsze znane opowieści o Gilgameszu pochodzą z okresu starobabilońskiego (ok. 2000–1600 p.n.e.). Najpełniejsza wersja, tzw. standardowa, pochodzi z XIII w. p.n.e. i składa się z 12 tabliczek. Na wystawie możemy zobaczyć kopię XI tabliczki (British Museum), na której zawarta jest opowieść o potopie. Gilgamesz spotyka ocalonego z potopu Ut-napisztima, który opowiada mu historię swojego ocalenia. „Niech mąż z Surupaku, syn Ubartutu dom swój rozbierze i korab zbuduje. […] Wprowadź w korab wszelkiej duszy nasienie […].” Po zalaniu ziemi przez wody potopu arka zatrzymuje się na górze Nisir. Po siedmiu dniach Ut-napisztim wypuszcza gołębia, potem jaskółkę, a w końcu kruka, który znajduje ląd. Opis potopu znajduje się również w wersji sumeryjskiej (o królu Ziusudrze) oraz akadyjskiej (o Atra-hasisie). W różnych kulturach na całym świecie zachowało się około 270 podań o potopie, co skłania naukowców do uznania faktu globalnej katastrofy, przy czym różnią się oni w ocenie jej przyczyn.

Stela Merenptaha (XIII w. p.n.e.) Stela zwycięstwa Merenptaha datowana na lata 1224–1208 p.n.e. upamiętnia zwycięstwo nad koalicją libijską. Wśród pokonanych narodów wymienia się: „lud Ysyrial, który został przetrzebiony i nie ma jego nasienia”. Jest to pierwsza pozabiblijna wzmianka o Izraelu (Ysyrial), ukazanym tu jako naród bez ziemi w Kanaanie, co koresponduje z okresem Wyjścia (Exodusu).

Cylindry Nabonida z Ur (VI w. p.n.e.) Inskrypcje nowobabilońskiego króla Nabonida (556–539 p.n.e.) wymieniają jego pierworodnego syna, Bel-szar-usura. Potwierdza to istnienie biblijnego Baltazara (Bel-szar-usura), wspomnianego w Księdze Daniela, którego historyczność była długo kwestionowana.

Cylinder Cyrusa (VI w. p.n.e.) Gliniany walec z deklaracją polityczną Cyrusa II Wielkiego po zajęciu Babilonu (539 r. p.n.e.). Tekst mówi o odsyłaniu posągów bóstw do ich sanktuariów i repatriacji deportowanych ludów. Choć nie wymienia wprost Żydów, dokumentuje politykę tolerancji Cyrusa, która umożliwiła powrót Żydów z niewoli babilońskiej i odbudowę świątyni w Jerozolimie (zgodnie z opisem w Księdze Ezdrasza).

Koran o Jezusie (610–632 n.e.) W surze 19 (wersety 27–34) Koran wspomina Jezusa (Isę) jako proroka, sługę Boga, zrodzonego z Marii, lecz neguje jego boskość.

4. TORA – PRAWO BOGA (1300 p.n.e.)

Pod górą Synaj Bóg zawiera przymierze nie tylko z Hebrajczykami, ale z całym ludem, który Mu zaufał i podążył ku ziemi Kanaan. Również i my, chrześcijanie, należymy dziś do tego ludu, który Bóg prowadzi do Ziemi Obiecanej, nowego Jeruzalem. Jest tu też okazja, aby przyjrzeć się ustanowionym przez Boga regułom funkcjonowania społeczności wyprowadzonej z niewoli egipskiej (wiele tych zasad jest aktualnych do dzisiaj) oraz ustanowieniu zasad życia religijnego, w tym budowy świątyni na wzór świątyni niebiańskiej. Warto też zwrócić uwagę, że zarówno świątynia, jak i ceremoniał świątynny mają wymiar proroczy (wskazujący na Jezusa).

• Wj 24,12: „Pan rzekł do Mojżesza: «Wstąp do Mnie na górę i pozostań tam, a dam ci tablice kamienne, Prawo i przykazania, które napisałem, aby ich pouczyć»”.
• Wj 31,18: „Gdy skończył rozmawiać z Mojżeszem na górze Synaj, dał mu dwie tablice Świadectwa, tablice kamienne, napisane palcem Bożym”.
• Pwt 10,3-5: „Sporządziłem więc skrzynię z drzewa akacjowego, wyciosałem też dwie kamienne tablice, takie jak poprzednie, i z tymi dwiema tablicami w ręku wstąpiłem na górę. I napisał Pan na tablicach takim pismem, jak poprzednio, dziesięć słów, które wypowiedział do was na górze spośród ognia w dniu zgromadzenia, i wręczył mi je Pan. A obróciwszy się, zstąpiłem z góry i włożyłem tablice do skrzyni, którą sporządziłem; i były tam, jak mi rozkazał Pan”.

Skrzynia to Arka Przymierza, która miała 140 cm długości, 80 cm szerokości i 80 cm wysokości. Do poglądów o losach zaginionej Arki dołącza opis zawarty w 2 Księdze Machabejskiej, wedle którego prorok Jeremiasz ukrył ją w grocie na górze Nebo, po wschodniej stronie Jordanu.

---

[^1]: Żydzi nieco inaczej dzielą księgi ST, dlatego mają ich tylko 24 (np. prorocy mniejsi to jedna księga, a nie 12). [^3]: Melchisedek (Rdz 14,18; Ps 110,4; Hbr 7,1-4).